De speech van 1873

In 1873 is de 100e machine een feit. En ondanks het feit dat Stork in de eerste 10 jaar van het bestaan van de machinefabriek in Hengelo nog geen cent winst maakt, is dit voor hem wel reden voor een feest!  Daar zit ook een bijzondere kracht van Stork: successen vier je samen!

Op Zaturdag (let op de spelling) 31 mei 1873 is er een bijvoegsel bij de Volkscourant voor Twenthe:

In deze krant is ook te lezen dat C.T. Stork deze gelegenheid heeft aangegrepen om zijn arbeiders, zijn Storkianen toe te spreken. De speech staat grotendeels afgedrukt in de krant.

Stork heeft de speech dus in het Twents uitgesproken. Helaas is daarvan geen beeld- of geluidsopname bewaard gebleven.

Wij hebben eens nagedacht over die speech in het Twents. In onderstaand geluidsfragment spreekt Johanna ter Steege de eerste paar regels van de speech uit. In het Twents. Vrij vertaald door Ingrid Kleinsman.

Het zou maar zo ongeveer op deze manier geklonken kunnen hebben:

Middel tot Geluk

Charles Theodoor Stork wordt in 1822 geboren in Oldenzaal en overlijdt in 1895 ook in Oldenzaal. Zijn droom, een bijdrage leveren aan een betere wereld, is dan deels al gerealiseerd maar zal pas na zijn dood echt tot wasdom komen.
Dat komt doordat zijn nazaten het werk van C.T. voortzetten.  Misschien zijn de kinderen daartoe wel extra gemotiveerd geraakt toen zij in 1895, na het overlijden van hun vader, dit gedichtje vonden bij zijn persoonlijke spullen:

“Middel tot geluk”, heet het gedicht van Jan van Walré (1759 – 1837)
Waarom vertelt dit kleine gedicht ons eigenlijk zo veel over C.T. Stork?
We vragen het aan Carla Borgers, dominee van de Doopsgezinde kerk in Twente.

 

Een mooie manier om te duiden dat Doopsgezinden liberaal zijn in hun gedachtegoed.
En hoewel C.T. Stork zelf Nederlands Hervormd gedoopt is, voelt hij zich waarschijnlijk erg thuis bij de Doopsgezinden. Want eigen verantwoordelijkheid wordt door C.T. Stork met hoofdletters geschreven. En dat geldt niet alleen voor C.T. Stork, maar volgens Jaap Scholten, één van zijn nazaten, geldt dat voor veel meer familieleden.

In zijn boek Horizon City  schrijft Jaap: “Ik heb nog nooit een levend familielid kunnen betrappen op enige devotie, of zelfs maar kerkbezoek, maar wel zie ik bij vrijwel alle familieleden sporen van de doopsgezinde cultuur: het streven naar onafhankelijkheid, een sterke gemeenschaps- of familiezin, afkeer van grote woorden en een heimelijk verlangen tot clanvorming”.

 

Stap zelf in het leven van C.T. Stork

In 1888 schrijft C.T. Stork zijn memoires:

Stork vertelt met name over zijn ervaringen als fabrikant en lid van de Eerste Kamer der Staten Generaal.  Daarnaast geeft hij ons een mooie inkijk in zijn persoonlijke leven en daarmee in de tijd waarin hij leeft en de dromen die hij heeft.  Stap hier in het leven van C.T. 

Hengelo is Stork

C.T Stork vestigt in 1868 de Machinefabriek Stork & Co in Hengelo, pal naast de spoorlijn waar hij zelf hard voor had gelobbyd. Stork, zijn zonen en kleinzonen werken vanaf die tijd aan de ontwikkeling van de stad. Naast het spoor komt er een Tuindorp, een zwembad, een sanatorium, een bibliotheek en Het Verenigingsgebouw.

Ton Schaap, stedenbouwkundige aan het woord over de invloed van Stork op de ontwikkeling van Hengelo.

De Wilhelminaschool

Werkplaats in de Wilhelminaschool

 

De Wilhelminaschool is een begrip in Hengelo, een begrip in Twente.
Onderstaande originele film “leerling bij Stork” is uit het begin van de vorige eeuw en geeft een prachtig tijdsbeeld. Eigenlijk moet je voor deze film van bijna 20 minuten gewoon eens even rustig gaan zitten:

Video: Leerling bij Stork 

In onze documentaire vertelt Jan Wilmink ook over de Wilhelminaschool. Wanneer je van de Wilhelminaschool komt, dan kun je dus wel wat.
Daar wordt je gevormd, als technicus, maar ook als mens.
Daarover vertelt oud-leerling Henk van Aken een bijzondere anekdote:

 

En zo was dat!  Een leraar met een bokshandschoen zul je nu niet snel meer voor de klas aantreffen. In de Wilhelminaschool kan dat ook niet meer. Die bestaat niet meer. Maar het C.T. Storkcollege wel!
In september 2018 opent in Hengelo deze technische opleiding als eerbetoon aan C.T. Stork. Ook hier worden jongens en meisjes gevormd voor de toekomst: als technicus en als mens. Nu zonder bokshandschoen.

docententeam van het nieuwe C.T. Stork College

 

 

Samenwerking en wederkerigheid

C. T. Stork deelt  in zijn “Herinneringen en Wenken” zijn visie op de maatschappij en hoe hij denkt dat je het beste een bijdrage kan leveren om deze maatschappij te verbeteren.

Een citaat:

“Ik ben overtuigd, dat degenen die het meest doen om het zedelijk en stoffelijk belang hunner arbeiders te leren kennen en te bevorderen, op den duur ook de beste zaken doen. De kracht eener enigszins uitgebreide industriële zaak bestaat behalve in een goede leiding, in vlijtige, oppassende arbeiders. Daarom zou ik het zo nuttig vinden dat in elke fabrieksplaats een Vereeniging gevormd werd, waar men op gezette tijden debatteerde. Niet over het belang van den fabrikant alleen, ook niet over het belang van den arbeider uitsluitend, maar over het gemeenschappelijke belang van beide. Men neme de proef en zal verrassende uitkomsten verkrijgen!”

Charles Theodoor gelooft in echte samenwerking en wederkerigheid. En dat geldt niet alleen voor hem, maar ook voor zijn zonen, klein- en achterkleinzonen.

En dus bouwen de Storken een fabrieksschool, een zwembad, een bibliotheek, een verenigingsgebouw en een compleet Tuindorp. Ze bouwen aan een pensioenfonds, een ziekenfonds en een ondernemingsraad. Het begint al aardig te lijken op die ideale fabriek, die ideale maatschappij.